6.BESTOXÎ (BAĞLAÇLAR)
6.1.Çend Bestoxî
6.1.1.eke
Cayê çekuya “eke” de, tayê fekan de nê varyantî est ê: ek, eke, ekê, eki, eg, heki, ke, ki, ku.
| meylê kombîyayîşî | tirkî |
| eke | eğer |
| Biko, eke ti zanî vaje eke ti nêzanî biperse. | Oğul, biliyorsan söyle, bilmiyorsan sor. |
| Eke a kêneke bêra ez zî yena. | Eğer o kız gelirse ben de gelirim. |
| Eke ti nêzanî ti çi rê nusenî, ti mecbur î ke binusî? |
Bilmiyorsan neden yazıyorsun, yazmak zorunda mısın? |
6.1.2.ke
Cayê çekuya “ke” de tayê fekan de nê varyantî est ê: gi, go, ig, ik, ki, ko, ku, kû.
| meylê kombîyayîşî | tirkî |
| ke | ki |
| Ti mevaje ke zurî keno. | Meğer yalan söylüyormuş. |
| Çîyo ke ez zana ti zî zanî. | Benim bildiğimi sen de biliyorsun. |
| Xorto ke yeno birayê min o. | Gelen delikanlı kardeşimdir. |
| Mi nêwaşt ke a kêneke bêra. | O kızın gelmesini istemedim. |
| O ameyo tîya ke biwano. | O buraya okumak üzere gelmiş. |
| Şima vajîn ke ma zî vajê. | Siz söyleyin ki biz de söyliyelim. |
6.1.2.1.“Ke” û Vîrgul
Tayê kesî mîyanê cumle de çekuya “ke” ra ver yan zî pey vîrgul ronanî labelê rewşa normale de ganî bestoxan dima vîrgul nêronîyo. Çunke bestoxî zî xora sey vîrgulî çekuyan û cumleyan pêra girê danê. Nimûne:
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
| Ez ameya ke ti zî bêrî. |
Ez ameya ke, ti zî bêrî./ Ez ameya, ke ti zî bêrî. |
Sen de gelesin diye geldim. |
Ti mevaje ke birayê ey ameyo. (Meğer kardeşi gelmiş.) Vaje ke wa bimuso! (Söyle ki öğrensin!)
A wazena biwano ke hîna zaf bizano. (O daha çok bilmek için okumak istiyor.)
Ez ewro rew şîya wendegeh labelê mamosta nêamebi. (Bugün okula erken gittim fakat öğretmen gelmemişti.)
Ame, gamê ronişt, dima dest bi qiseykerdişî kerd û keyfê ma ard. (Geldi, birazcık oturdu, sonra konuşmaya başladı ve bizi neşelendirdi.)
Tayê rewşan (halan) de “ke”yî ra pey yan zî ver vîrgul ronîyeno. Nimûneyî:
Par tîya de hende vewre varaybî ke, simerê dewijan zî heywanan rê nêvetbi. (Geçen yıl burada o kadar kar yağmıştı ki, köylülerin samanı da hayvanlara yetmemişti.)
A roje panc xortî, ke Kajîn zî înan ra yew bi, uca birîndar bîbîy. (O gün beş genç, ki Kajîn de onlardan biriydi, orada yaralanmışlardı.)
6.1.3.Nuştişê Tayê Bestoxanê ke Di-hîrê Çekuyan ra Virazîyayê
| meylê kombîyayîşî | formê bînî |
| çend... hende... | çende… ende..., çindi… indi… |
| çi... çi... | - |
| çiqas... hende... | çiqas… ende, çiqas… indi, çiqaşî… honde… |
| çiqas ke... hende... | çiqas ki… indi…, çiqaşî ke… honde… |
| ge... ge... | gê… gê |
| ge-ge... ge-ge... | gê-gê... gê-gê... |
| ge-gane... ge-gane... | gê-gane… gê-gane… |
| ha... ha... | - |
| hem... hem... | him… him, him… himi… |
| ne... ne... | - |
| ne... ne zî... | ne... ne jî... |
| ne... ne kî... | ne... ne jî... |
| yan... yan... | ya… ya… |
| yan... yan zî... | ya... ya jî... |
| yan... yan kî... | ya... ya jî... |
Tayê kesî gama ke nê bestoxan nusenî, beyntar de vîrgul ronanî labelê goreyê meylê kombîyayîşî bêvîrgul nusîyenê:
| meylê kombîyayîşî | nuştişê bînî |
| Çend ez zana ti zî hende zanî. | Çend ez zana, ti zî hende zanî. |
| Çi cinî çi camêrd, heme amey. | Çi cinî, çi camêrd heme amey. |
| Ge ez yena ge ti yenî. | Ge ez yena, ge ti yenî. |
| Ge-ge ez yena ge-ge ti yenî. | Ge-ge ez yena, ge-ge ti yenî. |
| Ha ez ha ti, ferqê ma çin o. | Ha ez, ha ti, ferqê ma çin o. |
| Hem ez yena hem ti yenî. | Hem ez yena, hem ti yenî./Him ez yena, him ti yenî. |
| To ne wendo ne nuşto. | To ne wendo, ne nuşto. |
| Yan ez yena yan ti yenî. | Ya ez yena, ya ti yenî./Yan ez yena, yan ti yenî. |