Mîyaneyî › 9.RASTNUŞTIŞÊ TAYÊ ÇEKUYAN (BAZI SÖZCÜKLERİN DOĞRU YAZIMI)

9.RASTNUŞTIŞÊ TAYÊ ÇEKUYAN (BAZI SÖZCÜKLERİN DOĞRU YAZIMI)

    9.1.zî, kî

Kirmanckî de, manaya “jî”yê kurmanckî û “de”yê tirkî de, fek ra fek “zî”, “kî”, “jî”, “iz”, yan zî
“çî” vajîyeno. Meylê kombîyayîşî nê forman ra “zî” û “kî”yî ser o yo.
 
meylê kombîyayîşî tirkî
zî, kî de, dahi
Ez zî zana ti zî./Ez kî zanena ti kî. Ben de biliyorum sen de.
Ma zî va şima zî./Ma kî va şima kî. Biz de söyledik siz de.
Erzingan zî bajar o./Erzingan kî bajar o. Erzincan da kenttir.
 

9.2.Çekuyê Tekrarbîyayeyî


Mabênê çekuyanê tekrarbîyayeyan û diletan (çutan) de nîşanê tîre (tire işareti) ronîyeno. Çend nimûneyî:

 
meylê kombîyayîşî formê bînî tirkî
ge-ge ge ge, gege bazen, ara sıra
ge-gane ge gane, gegane bazen, ara sıra
gurr-gurr gurr gurr gümbür gümbür, hüngür hüngür
gurre-gurre gurre gurre gümbürtü
rew-rew rew rew, rewrew, row-row, ro-ro kolay kolay, çabuk çabuk, sık sık
rey-rey rey rey, reyrey, ray-ray, ra-ray, rê-rê bazen, ara sıra
vit-vit vitvit dırdır, vıdı vıdı
viz-viz viz viz, vizviz vızıltı, vızıldama
zirt-zirt zirt zirt zart zurt
 
 

9.3.Çekuyê Diletî


meylê kombîyayîşî formê bînî tirkî
çar-panc reyî çar panc reyî, çar pûnc ray dört beş kez
hal-hewal hal hewal 1-ahval, hal, durum 2-hülasa, kısacası
meşte-bîro meşte-bêro, meste-bîro yarın öbür gün
nohêm-ohêm na hêm do hêm, nahêm dohêm bu taraf o taraf, o yaka bu yaka
naşta-daşta naş ta daş ta, naşta daşta ötede beride, bu tarafta o tarafta
nata-bota na ta bo ta, nata bota o yana bu yana
nover-bover na ver bo ver, naver bover öte beri, bu yaka karşı yaka
nover-wever na ver we ver, naver wever öte beri, bu yaka karşı yaka
qîj-wîj qîj wîj, qîjwîj bağırış, çığlık, gürültü
rep-tep rep tep, reptep pat küt, gürültü patırtı
req-teq req teq, reqteq tak tuk, pat küt,takırtı,tıkırtı,gürültü patırtı
reyê-di reyî rêyî di rêyî, rayê di rayî bir iki kez
teq-req teq req, teqreq tak tuk, pat küt,takırtı,tıkırtı,gürültü patırtı
rew-erey rew erey er geç
sax-silamet sax silamet sağ salim
tek-tuk tek tuk tek tük
teq-tuq teq tuq tak tuk, takır tukur, pat küt
xeyr-silam xêr-silam hayırlısıyla, selametle
zar-zêç zav-zêç çoluk çocuk
   

    9.4.Rastnuştişê Tayêna Çekuyan

 
meylê kombîyayîşî formê bînî tirkî
acêr a cêr aşağıya doğru
acor a cor yukarıya doğru
badê cû badîcû, badêcû, badê coy, bedê cû ondan sonra, sonra
cêr ra cêra aşağıdan
cêr ro cêro aşağıdan
cor de corde, cor di yukarıdan
cor ra cora, corra yukarıdan
çi yo çiyo nedir
çik o çiko nedir
devacêr dev a cêr, deva cêr, davacêr aşağıya doğru, yokuş aşağı
devacor dev a cor, deva cor, davacor yukarıya doğru, yokuş yukarı
ha ya haya, ha wa, hawa işte, odur
ha yê hayê, hay işte, onlardır
ha yo ha wo, hawo, haw, hew işte, odur
na ya naya, na wa, nawa işte, budur
nara na ra bir de
nê yê nêyê, nî yê işte, bunlardır
no yo noyo, no wo, na wo işte, budur
peyê cû peyêcû, peyê coy, pêyê cû ondan sonra
peyser pey ser, pêyser geri, geri geri, gerisin geri,
gerisin geriye
seracêr ser a cêr, sera cêr,
sinacîyer, sinacyer, sinacîer 		aşağıya doğru, yokuş aşağı
seke se ke, zeke, zeki, hezeki, hezek 1-gibi 2-sanki
vera ... ver a ... karşı, karşısında
veracêr ver a cêr, vera cêr, veracîyer aşağıya doğru, iniş
veracor ver a cor, vera cor, veracuar yukarıya doğru, yokuş
verba… ver ba…, verva ..., ver va ... karşı, karşısında
yewbînî
 
 
 
 
 
 
Ma dostê yewbînî me/yê. 		yewbîn, yobîn, yobînî, yowbîn, cîmna, jewbîn, jewbînî, jewmbînî, jobîn, jobînî, jubîn, jubînî, jumîn, jumînî, jumunî, juwîn, jûbîn, jûbînî, jûmîn, jûmînî, jûvinî, jûvîn, jûvînî, jûwîn, jûwînî, zûbin, zûbinî, zûbîn, zûbînî, zûmin, zûminî, zûmîn, zûmînî, zûvinî, zûvîn, zûvînî birbiri
 
 
 
 
 
 
Biz birbirimizin dostuyuz.
yewbînan
 
 
 
Ma dostê yewbînan îme/ê. 		yemno, yemnon, yewbîna, yewbîno, yewbînon, yewbînû, yewbînûn, yewna, yewnan, yobîno, yobînon, yobînû, yobînûn, yowbîno, yowbînû,
yowna, yownan, yownû, yownûn, cîmna, jewmbîna, jobînan 		birbiri
 
 
 
Biz birbirimizin dostuyuz.
 

DİPNOTLAR

  1. Çekuya “lawure”, nameyê şaristanê “Lahor”î ra yena.
  2. kewe (kêwe, kewîye, kewo, kiho, kuhe, kûhe): Tayê fekan de yeno manaya “yeşil”ê tirkî. (3)zerd: Tayê fekan de yeno manaya “altın sarısı”yê tirkî.
(4)zergûn: Tayê fekan de yeno manaya “hewzê zerdinî” yan zî “zerdbîyaye”yî (bi tirkî “sarartı”). (5)Malmîsanij, “Di Kurdî de Guherîna Dengên R û L”, Çira: kovara kulturî, hejmar: 7, 1996, Stokholm, r. 50-55 (6)Çem, Mûnzûr, Hotay Serra Usifê Qurzkizî, Weşanên Roja Nû, Stokholm, 1992, r. 83, 96, 104, 205, 209 (7)Kilîseyij, Serdar; “Dewda Kilîseyî ra Çend Teneyî Deyîr û Estanekî”, Vate, Hûmare: 64, r. 37
  1. Malmîsanij; “Kirmanckîya (Zazakîya) Motkî û Hewêlî ra”, Vate: Kovara Kulturî, Hûmar: 6, Skärholmen-Sweden, Payîz-Zimistan 1998, r. 23Hewramkîya Nowsûdî de: “[Min] weş ena. (Ben iyiyim.)“Min xo şew û ro arezûy to-m en” (Mewlewî Tawegozî) (Ben gece gündüz seni arzulayanım.)
  2. Qetekonij, M. Mamet; Tayê Xususîyetê Fekê Şankuşî, Weşanxaneyê Roşna, Dîyarbekir, 2018, r. 29
  3. Azad Dilêr, Dîyarbekiro Xopan o, Almanya, 1986, r. 4 (11)Qetekonij, r. 29
  4. Hewramkî (Gorankî) de:
“Çî kûrey ayir min ne coşanan / Ce sîney Seydî sîyaw poşenan.” (Seydî Hewramî, Vate, Hûmare: 8, r. 35-36) “Bu ateş ocağından ben coşuyorum (kaynıyorum) / Seydi’nin sinesinden karalara bürünüyorum.”
  1. Hilkecikî, Memê (Arêkerdox); “Weyki w Huwt Birî”, Vate: Kovara Kulturî, Hûmare: 7, Skärholmen-Sweden, Hamnan 1999, r.

    43

  2. Qetekonij, r. 37
  3. Qetekonij, r. 37
  4. Malmîsanij; Mi Şêx Seîd Dî, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2009, r. 108 (17)Kilîseyij, r. 49

  5. Qetekonij, s. 37
  6. Qetekonij, s. 34
  7. Qetekonij, s. 34