Kirmanckî lehçeyanê kurdkî ra yew a. Goreyê mintiqa, na lehçe ra kirdkî, zazakî û dimilkî/dimilî/dimbilî zî vajîyeno. Seba ke ziwanê nuştekî yê kirmanckî aver şêro, ganî seba nuştişê ci yew alfabe û qaydeyê rastnuştişî yê muşterekî est bê. Ganî ma xeletîyan û rastîyan cêmîyan ra vejê û giranîye bidê hetanê muşterekanê kirmanckî ser.
Grûba Xebate ya Vateyî, serra 1996 ra nat standardîzekerdiş û rastnuştişê kirmanckî ser o xebatêka muştereke kerde. Hetanî ewro derheqê kirmanckî de hîris û panc kombîyayîşî (toplantı) viraştî û hewtay û çar hûmarî kovara Vateyî neşr kerdî. Nê kombîyayîşan de, grûbe hetêk ra term û çekuyan (terim ve sözcükler) hetêk ra zî qaydeyanê rastnuştişî yê kirmanckî ser o vindete. Term û çekuyê ke nê kombîyayîşan de tesbît bîyê, nê di ferhengan de neşr bîy; kesê ke wazenê term û çekuyanê kirmanckî ra hîna hol xeberdar bibê, şênê (bese kenê) nê ferhengan ra îstîfade bikê:
-Ferhengê Tirkî-Kirmanckî (Zazakî) / Türkçe-Kırmancca (Zazaca) Sözlük
-Ferhengê Kirmanckî (Zazakî)-Tirkî / Kırmancca (Zazaca)-Türkçe Sözlük
Netîceya na xebate de, reya verêne kirmancan bi xo rayberê (rêberê) rastnuştişî yê kirmanckî zî amade kerd û serra 2005î de sey kitabêk neşr kerd. 2012 de eynî rayber reya dîyine neşr bi. Çapa (baskı) ke destê şima de, çapa hîrêyin a. Na çape de tayê qaydeyê rastnuştişî îlawe bîy û tayê çekuyî goreyê ferhengê Vateyî amey vurnayene.
Yew xususîyetê nê rayberî zî no yo ke tena goreyê yew fekê (ağız) kirmanckî amade nêbîyo, qaydeyê ci bi muqayesekerdişê fekanê mintiqayanê cîya-cîyayan tesbît bîyê.
Nê kesî Kombîyayîşanê Kirmanckî de amade bîy. (Reqemê mîyanê parantezan musnenê/nawnenê ke her kes çend kombîyayîşan de amade bîyo.)
| Tekîn Agacik (Erzingan) (4) | Doxan Karasu (Çewlîg) (17) |
| Nadîre Guntaş Aldatmaz (Dêrsim) (10) | Wisif Kaymak (Pîran) (11) |
| Netîce Altun (Pasûr) (13) | Elîf Kiliç (Dêrsim) (2) |
| Şukrî Atîk (Gimgim) (1) | Ehmed Kirkan (Sêwregi) (9) |
| Polat Aydin (Çêrmûge) (16) | Çeko Kocadag (Gimgim) (9) |
| Saît Aydogmuş (Pîran) (1) | Huseyîn Kulu (Dêrsim) (22) |
| Osman Aytar (Sêwregi) (2) | Seyîdxan Kurij (Çewlîg) (27) |
| Serdar Bedirxan (Pîran) (18) | Roşan Lezgîn (Licê) (9) |
| Yildiray Beyazgul (Gimgim) (6) | M. Malmîsanij (Pîran) (35) |
| Aydin Bîngol (Gimgim) (16) | Selîm Mûrat (Pali) (35) |
| Îbrahîm Bîngol (Gimgim) (12) | Mehmud Nêşite (Licê) (18) |
| Nureddîn Celalî (Çewlîg) (17) | Mehmet Olmez (Gêl) (1) |
| Îrfan Çelîk (Pasûr) (1) | Hamdî Ozyurt (Gimgim) (4) |
| Munzur Çem (Dêrsim) (26) | Cemal Pîranij (Pîran) (11) |
| Hûmanê Çîyan (Depe) (2) | Wisif Pîrbav (Dêrsim) (1) |
| Memo Darêz (Bongilan) (3) | Robîn Rewşen (Licê) (3) |
| Zulkuf Demirtaş (Pali) (12) | Ugur Sermîyan (Dêrsim) (5) |
| Haydar Diljen (Sêwregi) (29) | Kamer Soylemez (Dêrsim) (4) |
| Ehmedê Dirihî (Çewlîg) (11) | Mehmet Taş (Dêrsim) (16) |
| Nîhat Elî (Sêwregi) (3) | Kazim Temurlenk (Dêrsim) (2) |
| J. Îhsan Espar (Pîran) (34) | Îshak Tepe (Modan/Motkan) (3) |
| Nevzat Gedîk (Gimgim) (1) | Harun Turgut (Pali) (3) |
| Huseyîn Girmit (Erzingan) (1) | Şukrî Urgun (Hêni) (17) |
| Cemîl Gundogan (Dêrsim) (3) | Muzafer Xeylanij (Pali) (14) |
| Deniz Gunduz (Gimgim) (16) | Pinar Yildiz (Licê) (6) |
| Neymetullah Gunduz (Gêl) (2) | Weysel Yıldızhan (Çêrmûge) (4) |
| Ronya Îlbasmiş (Sêwregi) (3) | Suleyman Yilmaz (Pîran) (4) |
| Lerzan Jandîl (Gimgim) (6) | Orhan Zoxpayij (Çewlîg) (1) |
Seke aseno, kesê ke kombîyayîşan de amade bîy nê qeza û bajaran ra yê: Bongilan, Çewlîg, Çêrmûge, Depe, Dêrsim, Erzingan, Gêl, Gimgim, Hêni, Licê, Modan/Motkan, Pali, Pasûr, Pîran, Sêwregi.
Hêvîya ma a ya ke kovara Vateyî û di ferhenganê Grûba Xebate ya Vateyî ra pey, no rayberê rastnuştişî zî standardbîyayîşê kirmanckî rê xizmet biko û nuştişê ziwanê ma hîna asan biko.
Grûba Xebate ya Vateyî
05.01.2023
FERHENGEK (LÜGATÇE)
- alfabe: alfabe
- anta (m): bükünlü, çekilmiş olan
- ante (n): bükünlü, çekilmiş olan
- halo ante: bükünlü durum
- antiş: çekim, çekme
- antişê karî: fiil çekimi
- antîye (m): bükünlü, çekilmiş olan
- apostrof: apostrof
- bajar: il, vilayet, kent, şehir
- bedilîyayîş: değişme
- bedilnayîş: değiştirme
- bestox: bağlaç
- beyntar: ara
- bêveng, -e: sessiz, ünsüz
- herfa bêvenge: sessiz harf
- cîhet: yön, cihet
- cîld: cilt
- çekuye: sözcük, kelime
- çekuya anta/çekuya antîye: bükünlü sözcük
- dem: zaman
- demo ameyox: gelecek zaman
- demo nikayin: şimdiki zaman
- demo vîyarteyo dîyar: -di’li geçmiş zaman
- dilet: ikiz
- dimbilî: b. dimilî
- dimilî: 1-Kırmanc, Zaza 2-Kırmancca, Zazaca
- dimilkî: Kırmancca, Zazaca
- dimlî: b. dimilî
- dîyar, -e: belirtili
- îzafeya nameyî ya dîyare: belirtili isim tamlaması
- edat: ilgeç, edat
- eser: eser
- fek: ağız (konuşma dili)
- gurenayîş: çalıştırma, kullanma
- hemmana: eş anlamlı
- hemveng: eş sesli
- herfe: harf
- herfa bêvenge: sessiz harf
- herfa girde: büyük harf
- herfa hurdîye: küçük harf
- herfa vengine: sesli harf
- herfa pêragirêdayene: kaynaştırma harfi
- het: taraf, yön
- hûmarname: sayı sözcüğü
- hûmarnameyê bingeyî: asıl sayılar
- hûmarnameyê rêzkî: sıra sayılar
- îşaret: im, işaret
- izafe: tamlama
- îzafeya nameyî: ad tamlaması, isim tamlaması
- îzafeya rêzilkî: zincirleme tamlama
- kar: fiil, eylem
- karo hetkar: yardımcı fiil
- karo întransîtîf: geçişsiz fiil
- karo nêmcet: b. kopula
- karo pêrabeste: bileşik fiil
- karo refleksîf: dönüşlü fiil
- karo transîtîf: geçişli fiil
- kerdox, -e: 1-yapan 2-özne
- kes: şahıs
- kilmnuşte: kısaltma
- kird: Kırmanc, Zaza
- kirdas: Kurmanc
- kirdaskî: Kurmancca
- kirdkî: Kırmancca, Zazaca
- kirmanc: Kırmanc, Zaza
- kirmanckî: Kırmancca, Zazaca
- kombîyayîş: toplantı
- kopula: ek fiil
- kurmanckî: Kurmancca
- kurdkîya mîyanêne: Orta Kürtçe, Soranca
- lehçe: lehçe
- mabên: ara
- makî: dişil
- mavajî: örneğin, mesela
- mavajîme: örneğin, mesela
- mesder: mastar
- name: ad, isim
- nameyo taybetî: özel ad, özel isim
- nameyo xoser: yalın ad, yalın isim
- nedîyar, -e: belirtisiz, belgisiz
- îzafeya nameyî ya nedîyare: belirtisiz isim tamlaması
- sifetê nedîyarîye (n): belgisiz sıfat
- zemîrê nedîyarîye (n): belgisiz zamir
- negatîf: olumsuz
- negatîfîye: olumsuzluk
- nêrî: eril
- nimûne:
örnek, misal - nîşan: im, işaret
- nîşanê tîre: tire işareti
- numre: numara
- nuşte: yazı
- nuştox, -e: yazar
- obje: nesne
- oblîk, -e: bükünlü
- halo oblîk: bükünlü durum
- partîkel: partikel (bi franskî “particule”, bi îngilizkî “particle”)
- peyedat: artedat (postposition)
- peygir: sonek
- preverb: preverb
- qita: kıta
- rast, -e / raşt, -e: doğru
- rastnuştış: yazım, imlâ
- rewşe: durum
- rêze: sıra, satır
- Rojhelato Mîyanên: Ortadoğu
- sifet: sıfat
- şaristan: il, vilayet, kent, şehir
- şaş, -e: b. xelet, -e
- temambîyayîye/temambîyaya: muzaf, tamlanan (belirtilen)
- tîre: tire (tire işareti)
- veng: ses
- vengin, -e: sesli, ünlü
- veredat: önedat (préposition)
- vergir: önek
- vîrgul: virgül
- vurîyayîş: değişme
- vurnayene: değiştirmek
- vurnayîş: değiştirme
- xebitnayîş: çalıştırma, kullanma
- xelet, -e: yanlış
- xeletîye: yanlışlık
- xoser: bağımsız, kendi başına
- halo xoser: yalın durum
- nameyo xoser: yalın ad, yalın isim
- yewheceyin, -e: tek heceli
- yewhûmar: tekil
- zafhûmar: çoğul
- zafheceyin, -e: çok heceli
- zaza: Kırmanc, Zaza
- zazakî: Kırmancca, Zazaca
- zemîr: adıl, zamir
- zemîrê kesî: şahıs zamiri
- zemîrê nîşanî: işaret zamiri
- zerfe: belirteç, zarf
- ziwan: dil
- ziwano nuştekî: yazılı dil