Mîyaneyî 8. ÇEND PEYGIRÎ (BİRKAÇ SONEK)

8. ÇEND PEYGIRÎ (BİRKAÇ SONEK)

8.1. -ên

Peygirê “-ên”î manayanê cîya-cîyayan dano çekuyan. Mavajî ke mana “-den kalma”, “-den yapılma” û “-daki”ya tirki dano. Cayê nê peygirî de, tayê fekan de “-în” yan zî “-in”/“-en”/“-yen” vajîyeno. Meylê kombîyayîşî nînan ra formê “-ên”î ser o yo.
Nimûneyî:

meylê kombîyayîşîformê bînîtirkî
-(y)ên, -e-(y)în, -(y)in, -en, -yen
pemeyên, -epemeyîn, pemiyenpamuktan yapılma
pereyên, -epereyîn, pereyin, perêyenönceki günden kalma, önceki günkü
asinên, -easinîn, asinyendemirden yapılma
binên, -ebinîn, binyenalttaki, alt taraftaki
cêrên, -ecêrîn, cîryenaşağıdaki, aşağı taraftaki
corên, -ecorîn, cuaryenyukarıdaki, yukarı taraftaki
parên, -eparîn, paryengeçen yıldan kalma, geçen yılki
peyên, -epêyên, pêyê, peyensonuncu, sondaki
serên, -eserînüstteki, üst taraftaki
sêmên, esêmîngümüşten yapılma
verên, -everîn, virên, viryenönceki, ilk, eski
vizêrên, -evizêrîn, vizêrindünkü, dünden kalma
zerrên, -ezerrînaltından yapılma
zerrnên, -ezerrnînaltından yapılma

8.2. -in

Peygirê “-in”î manaya peygirê “-lı/-li”ya tirkî dano. Cayê nê peygirî de, tayê fekan de “-în” vajîyeno. Meylê kombîyayîşî nînan ra formê “-in”î ser o yo.

meylê kombîyayîşîformê bînîtirkî
-in, -e-în
solin, -esualin, suelintuzlu (içinde tuz bulunan)
asinin, -easinîndemirli (içinde demir bulunan)
pemeyin, -epemeyînpamuklu (içinde pamuk bulunan)
sêmin, -esêmîn, sîmin, sîemingümüşlü (içinde gümüş bulunan)
zerrnin, -ezerrnînaltınlı (içinde altın bulunan)

Tayê nuştoxî, bi tesîrê tirkî, vera peygirê “-lı/-li”yê tirkî de peygirê “-in” yê kirmanckî nusenê. Kirmanckî de peygirê “-in”î manaya peygirê “-lı/-li”yê tirkî dano la ganî merdim xo vîr ra nêko ke kirmanckî de, vera nê peygirî de tim peygirê “-in”î nêbeno. Peygirê “-in”î zafane seba çîyanê maddîyan o.
Nimûneyî:

kirmanckîtirkîkirmanckîtirkî
solin, -etuzludewij, -eköy
rûnin, -e; ruwenin, -iyağpayeker, -ekibirli, gösteriş yapan
toraqin, -e;
tantûrin, -e
çökelekliheqdar, -ehak
simerin, -esamanbinamûs, -enamuslu
telîyin, -edikenlibibar, -e; bardar, -eyük
esteyin, -e;
kateyin, -e
kemiklibimaye, bimare, bidadîana (anası var olan)
awin, -esulubidestmaj,-e;biawdest, -e,biondaz,-e;
destmaj ra, awdest ra, ondaz ra
abdestli