3.1. Zemîrê Kesî (Zemîrê Şexsî)
Kirmanckî de di grûbê zemîrê kesî est ê:
3.1.1. Grûba Yewine
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
|---|---|---|
| ez | e | ben |
| ti | to, tû, tu | sen |
| o (n) | ew, aw, we, wi, wo, û, ay, yo, yû | o |
| a (m) | ya | o |
| ma | - | biz |
| şima | sima | siz |
| ê | yê, yî, î | onlar |
3.1.2. Grûba Dîyine
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
|---|---|---|
| mi | min | ben |
| to | tû, tu | sen |
| ey (n) | yi, yê, hî, jey, ê, êy, êyî, ay | o |
| aye (m) | yê, ya, yay, ja, aya, ay, a | o |
| ma | man | biz |
| şima | şiman, sima | siz |
| înan | yîn, yînî, yîne, jînî, îna, îne, înê, înû, aynan, ayna, eyno | onlar |
Yewna zemîrê kesî zî “xo” yo. Franskî de nê zemîrî ra “pronom personnel réfléchi” (bi tirkî “dönüşlülük zamiri”) vajîyeno. Kombîyayîşî formê “xo”yî tercîh kerd labelê sewbîna formê nê zemîrî zî est ê:
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
|---|---|---|
| xo | xwe, xwi, xwo, xu, ho, hu | kendi |
3.1.3. Nusîyayîşê Çekuya “Xo”yî
Eke çekuya “xo”yî sey zemîrî bêro xebitnayîş yan zî karê refleksîfî (dönüşlü fiil) de ca bigîro, çekuyanê bînan ra cîya nusîyena.
Nimûneyî:
| meylê kombîyayîşî | tirkî |
|---|---|
| Cinîke lajê xo berd. | Kadın oğlunu götürdü. |
| Xo ver de nîyade! | Önüne bak! |
| O xo ver o dano. | O kendiliğinden veriyor. |
| O xo ver ro dano. | O direniyor. |
| Xo bi xo qisey keno./Xo bi xo qalî keno. | Kendi kendine konuşuyor. |
| “Kerge awe wena, xo ra cor Homayî ra ewnîyena.” | “Tavuk [bile] su içer, yukarıdaki Tanrı’ya bakar.” |
| ruhê xo teslîm kerdene | ruhunu teslim etmek, vefat etmek |
| awe xo ro kerdene | su dökünmek, duş almak |
| xo mîyane ra bestene | beline bağlamak |
| xo ser de kerdene | 1-kafaya dikmek, iştahla içmek 2-[giysi] çıkarmak |
| xo ser o bîyene | dinç olmak, sağlığı yerinde olmak |
| xo ser ro kerdene | kendi başına dökmek |
Seke aseno, no karo peyên çar çekuyan ra virazîyayo û nînan ra “xo” zemîr, “ser” [sere] name, “ro” peyedat (artedat), “kerdene” kar o; tîya de “xo” cîya nusîyayo. Labelê tayê çekuyanê pêrabesteyan de “xo” û çekuya bîne pîya (yewbinîrabeste) nusîyenê.
Nimûneyî:
| meylê kombîyayîşî | tirkî |
|---|---|
| xora | zaten |
| xoser | bağımsız |
| xoserîye, xoserî | bağımsızlık |
gênê.
3.2. Zemîrê Nîşanî (Zemîrê Îşaretî)
Zemîrê nîşanî, ê zemîrî yê ke, gama ke mêrdim çîyêk yan zî çîyan îşaret keno cayê nameyê ci
3.2.1. Semedê Nêzdî
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
|---|---|---|
| no (n) No vano. | nû, eno, enû, eni, ino, ini, in | bu Bu söylüyor. |
| na (m) Na vana. | ena, ina, hena | bu Bu söylüyor. |
| nê (zh) Nê vanê. | nî, enî, inî, enê, inê | bunlar Bunlar söylüyorlar. |
halê xoserî (nominatif, rectus) de
halê anteyî (oblîkî) de
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
|---|---|---|
| ney (n) Ney va. | nê, enî, inî, enê, inê | bu Bu söyledi. |
| naye (m) Naye va. | nay, ena, enay, enê, ina, inay, iney, inê, inêy, hena | bu Bu söyledi. |
| nînan (zh) Nînan va. | nîna, nînû, nayîne, enîyan, enîyûn, inîyan, inûn, inîn, îno, ino | bunlar Bunlar söylediler. |
3.2.2. Semedê Dûrî halê xoserî de
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
|---|---|---|
| o (n) O vano. | ew, ewi, hew, aw, awi, ay, û | o O söylüyor. |
| a (m) A vana. | eya, aya | o O söylüyor. |
| ê (zh) Ê vanê. | î, eyî, heyî, ay | onlar Onlar söylüyorlar. |
halê anteyî (oblîkî) de
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
|---|---|---|
| ey (n) Ey ra vaje. | ay, ayî | o Ona söyle. |
| aye (m) Aye ra vaje. | ay, aya, ayay, eya | o Ona söyle. |
| înan (zh) Înan ra vaje. | aynan, ayna, aynon, ayno | onlar Onlara söyle. |
3.2.3. Rastnuştişê Zemîranê Nîşanî “Ney” û “Ey”
Cayê zemîranê îşaretî yê “ney” û “ey” de nuştişê “neyî”, “eyî” rast nîyo. Çunke formê anteyê (oblîkê) nê zemîran xora “ney” û “ey” ê.
| rast | xelet | tirkî |
|---|---|---|
| Ney ra vaje. | Neyî ra vaje. | Buna söyle. |
| Defterê ney est o. | Defterê neyî est o. | Bunun defteri var. |
| Ey ra mevaje. | Eyî ra mevaje. | Ona söyleme. |
| Defterê ey çin o. | Defterê eyî çin o. | Onun defteri yok. |
3.4. Zemîrê Wayîrîye (İyelik Zamiri)
Kirmanckî de zemîrê wayîrîye, “yê” yo. No zemîr seba nêrî, makî, yewhûmar û zafhûmarî eynî yo, nêvurîyeno.
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
|---|---|---|
| seba nêrî | ||
| yê | ê, ey | |
| yê mi | ê mi, ey mi | benimki, benim |
| No yê Roşanî yo. | No ê/ey Roşanî yo. | Bu Roşanınkidir. |
| seba makî | ||
| yê | ê, ey | |
| yê mi | ê mi, ey mi | benimki, benim |
| Na yê Roşanî ya. | Na ê/ey Roşanî ya. | Bu Roşanınkidir. |
| seba zafhûmarî | ||
| yê | ê, ey | |
| yê mi | ê mi, ey mi | benimkiler |
| Nê yê Roşanî yê. | Nê ê/ey Roşanî yê. | Bunlar Roşanınkilerdir. |
Di Tewirî “yê”
Kirmanckî de di tewirî “yê” est ê:
Nînan ra yew wezîfeyê zemîrê wayîrîye vîneno ke ma cor ra behs kerd.
Yewna “yê”, îzafeya rêzilkî (zincirleme tamlama) de est o. No, partîkelê dîyarkerdişî yo (particule déterminative). Seke nimûneyanê cêrênan ra fehm beno, no “yê” seba nêrî û zafhûmarî yo labelê seba makî beno “ya”.
| meylê kombîyayîşî | meylê kombîyayîşî (nimûneyî) | tirkî |
|---|---|---|
| seba nêrî | ||
| yê | kombîyayîşê ziwanî yê unîversîte | üniversitenin dil toplantısı |
| karê peyên yê grûba ma | grubumuzun son işi | |
| seba makî | ||
| ya | deyîra kayî ya palîyijan | Paluluların oyun türküsü |
| Grûba Xebate ya Vateyî | Vate Çalışma Grubu | |
| seba zafhûmarî | ||
| yê | karê peyênî yê grûba ma | grubumuzun son işleri |
| deyîrê kayî yê palîyijan | Paluluların oyun türküleri | |
| cezayê înan yê neweyî | onların yeni cezaları |