4.1. Tayê Rengî
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
|---|---|---|
| çeqer, -e | - | sarı |
| hewz, -e | sewz, -e | yeşil |
| kesk, -e | - | yeşil |
| kewe, -ye2 | kêwe, kewîye, kewo, kiho, kuhe, kûhe | mavi |
| qer, -e | - | siyah, kara |
| qeweyî, -ye | rengê qehwî, rengê qawî | kahverengi |
| sipî, -ye | sipe, sipê, sipye | beyaz, ak |
| sîs, -e | şîs, -e | beyaz, ak |
| sîya, -ye | şîya, şa | siyah, kara |
| sûr, -e | sur, -e | kırmızı |
| şalên, -e | şalîn, -i | kahverengi |
| zerd, -e3 | zer, zerk | sarı |
| zergûn, -e4 | zergun, -e | yeşil |
4.2. Sifetê Nîşanî
4.2.1. Semedê Nêzdî halê xoserî de
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
|---|---|---|
| no (n) No lajek vano. | nû, eno, enû, eni, ino, ini, in, na | bu Bu oğlan söylüyor. |
| na (m) Na kêneke vana. | ena, ina, hena | bu Bu kız söylüyor. |
| nê (zh) Nê lajekî vanê. Nê kênekî vanê. | nî, enî, inî, enê, inê, na | bunlar Bu oğlanlar söylüyorlar. Bu kızlar söylüyorlar. |
halê anteyî (oblîkî) de
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
|---|---|---|
| nê (n) Nê lajekî ra vaje. | enê, enî, inî, na | bu Bu oğlana söyle. |
| na (m) Na kêneke ra vaje. | ena, ina, hena | bu Bu kıza söyle. |
| nê (zh) Nê lajekan ra vaje. Nê kênekan ra vaje. | nî, enî, inî, enê, inê, na | bunlar Bu oğlanlara söyle. Bu kızlara söyle. |
4.2.2. Semedê Dûrî halê xoserî de
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
|---|---|---|
| o (n) O lajek vano. | ew, ewi, aw, hew, ay, û | o O oğlan söylüyor. |
| a (m) A kêneke vana. | haw, eya, aya | o O kız söylüyor. |
| ê (zh) Ê lajekî vanê. Ê kênekî vanê. | î, eyî, heyî, ay | onlar O oğlanlar söylüyor. O kızlar söylüyorlar. |
halê anteyî (oblîkî) de
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
|---|---|---|
| ê (n) Ê lajekî ra vaje. | ay, î | o O oğlana söyle. |
| a (m) A kêneke ra vaje. | eya, aya | o O kıza söyle. |
| ê (zh) Ê lajekan ra vaje. Ê kênekan ra vaje. | î, eyî, heyî, ay | onlar O oğlanlara söyle. O kızlara söyle. |
4.3. Hûmarnameyî
Kirmanckî de hûmarnameyî (sayı sözcükleri) fek ra fek cîya vajîyenî. Tercîhê kombîyayîşî û formê bînî wina yê:
| meylê kombîyayîşî | formê bînî |
|---|---|
| 1 yew | yow, yo, jew, jû, ju, zew, zû, zu |
| 2 di | du, didi, dudu |
| 3 hîrê | hîre, hîri, hîrye |
| 4 çar | çehar, çihar, çeher, çîyer, çer, çor |
| 5 panc | panj, ponc, pûnc, ponz |
| 6 şeş | ses |
| 7 hewt | hawt, howt, hot |
| 8 heşt | heyşt |
| 9 new | now, no |
| 10 des | - |
| 11 yewendes | yewndes, yowndes, yondes, yondas, zûyes; des î yiw, des û jû, des û jew, des û zû |
| 12 diwês | duyes, duyês; des û di, des û didi, des î di |
| 13 hîrês | hîres, hîryes; des û hîrê, des û hîre, des û hîri, des î hîrê |
| 14 çarês | çares; des û çar, des û çihar, des î çeer |
| 15 pancês | poncês, pûncês; des û panc, des û ponz, des î pûnc |
| 16 şîyês | şîyes, sêyês; des û şeş, des û ses, des î seş |
| 17 hewtês | howtês, hotês; des û hewt, des û hot, des û huwt |
| 18 heştês | heyştês; des û heşt, des î heşt |
| 19 newês | newîyes, newyes, nêwyes, nebîyes, nebyes; des û new, des î niw |
| 20 vîst | vîşt |
| 30 hîris | hîriş |
| 40 çewres | çewreş, çores, çoras |
| 50 pancas | poncas, pûncas |
| 60 şeştî | şêst, şest, şêştî, şêşt, şeyştî |
| 70 hewtay | hawtay, hotay, hotayê |
| 80 heştay | hêştay, hêştayê, heyştay |
| 90 neway | newayê, noway |
| 100 se | - |
| 200 di sey | di sê |
| 300 hîrê sey | hîri sey, hîr sey, hîr sê |
| 400 çar sey | çar sê, çeher sey, çer sey |
| 500 panc sey | pan sey, ponc sey, pon sey, pûn sey |
| 600 şeş sey | şeş sê, ses sey |
| 700 hewt sey | howt sey, hot sey, hot sê |
| 800 heşt sey | heyşt sey, hêşt sey, heşt sê |
| 900 new sey | now sey, no sey, no sê |
| 1000 hezar | henzar, hinzar, honzar, hûnzar, hazar, himzar |
| 1000 000 mîlyon | mîlun |
| 1000 000 000 mîlyar | mîlar |
Nimûneyî:
1925 hezar û new sey û vîst û panc
1938 hezar û new sey û hîris û heşt
1997 hezar û new sey û neway û hewt
2005 di hezarî û panc
1567849 yew mîlyon û panc sey û şeştî û hewt hezarî û heşt sey û çewres û new
a) Kirmanckî de hûmarnameyî heme (pêro) nêrî yê.
Nimûne:
1, 7, 10, 40.
-No çi yo?
-No yew o, no hewt o, no des o, no zî çewres o.
Yewê aşme, hewtê aşme, desê aşme, vîstê aşme.
Çewresê Paksar û Polatî tê kewtîy.
Dewa ma de se ra neway û newê kênekan nêşîbîy wendegeh.
“Êro hot o, hot o, hot o; wî dayê, wî dayê
Êro hot o, hot o, hot o; wî leyro, Huznayê.” (Malmîsanij, Folklorê Ma ra Çend Numûney, r. 29)
“Erê, -wilay mi va- “şeş o”, lo, to va “şeş o”. Erê, wilay şeş o, şeş o, lo ez nêweş o.
Erê, wilay ez nêweşê lo beşna weş o.” (Malmîsanij, Folklorê Ma ra Çend Numûney, r. 80)
Serrî bi reqeman yan zî bi herfan nusîyenî.
Nimûne:
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
|---|---|---|
| serra 1925î | serra 1925ine | 1925 yılı |
| serra 1938î | serra 1938ine | 1938 yılı |
| serra hezar û new sey û vîst û pancî | serra hezar û new sey û vîst û pancine | bin dokuz yüz yirmi beş yılı |
| serra hezar û new sey û hîris û heştî | serra hezar û new sey û hîris û heştine | bin dokuz yüz otuz sekiz yılı |
b) Eke seba peran ûsn. vajîyo, hûmarname bi formê makî vajîyeno.
Nimûne:
Dilşa yew hezarine, yew seyine û yew desine day mi. (Dılşa bana bir binlik [bin liralık], bir yüzlük ve bir onluk verdi.)
4.3.1. Hûmarnameyê Rêzkî (Sıra Sayılar)
Hûmarnameyê bingeyî (asıl sayılar) tayê fekan de bi peygirê “-in”î tayê fekan de zî bi peygirê “- în”î benê hûmarnameyê rêzkî (sıra sayılar). Meylê kombîyayîşî formê bi “-in”î ser o yo. Mavajî “çar”, beno “çarin” (n) û “çarine” (m).
| kirmanckî | tirkî |
|---|---|
| 1. yewin, -e | birinci |
| 2. dîyin, -e | ikinci |
| 3. hîrêyin, -e | üçüncü |
| 4. çarin, -e | dördüncü |
| 5. pancin, -e | beşinci |
| 6. şeşin, -e | altıncı |
| 7. hewtin, -e | yedinci |
| 8. heştin, -e | sekizinci |
| 9. newin, -e | dokuzuncu |
| 10. desin, -e | onuncu |
| 11. yewendesin, -e | onbirinci |
| 12. diwêsin, -e | onikinci |
| 13. hîrêsin, -e | onüçüncü |
| 14. çarêsin, -e | ondördüncü |
| 15. pancêsin, -e | onbeşinci |
| 16. şîyêsin, -e | onaltıncı |
| 17. hewtêsin, -e | onyedinci |
| 18. heştêsin, -e | onsekizinci |
| 19. newêsin, -e | ondokuzuncu |
| 20. vîstin, -e | yirminci |
| 30. hîrisin, -e | otuzuncu |
| 40. çewresin, -e | kırkıncı |
| 50. pancasin, -e | ellinci |
| 60. şeştîyin, -e | altmışıncı |
| 70. hewtayin, -e | yetmişinci |
| 80. heştayin, -e | sekseninci |
| 90. newayin, -e | doksanıncı |
| 100. seyin, -e | yüzüncü |
| 500. pancseyin, -e | beşyüzüncü |
| 700. hewtseyin, -e | yediyüzüncü |
| 900. newseyin, -e | dokuzyüzüncü |
| 1000. hezarin, -e | bininci |
| 1000 000. mîlyonin, -e | milyonuncu |
| 1000 000 000. mîlyarin, -e | milyarıncı |
Hûmarnameyê rêzkî, cayê herfan de ge-ge bi hûmaran (sayılar) zî nusîyenî. Eke hûmarêke dima nuqta ronîyaye, a hûmare bena hûmara rêzkî.
Nimûne:
| Kirmanckî bi herfan | Kirmanckî bi hûmaran | Tirkî |
|---|---|---|
| yew | 1 | bir |
| yewin, -e | 1. | birinci |
| vîst | 20 | yirmi |
| vîstine | 20. | yirminci |
de.
Wendekarî verê mektebî de rêz bîy. Bengîn rêza vîst û çarine de yo, Şarîbane yê vîst û pancine
Wendekarî verê mektebî de rêz bîy. Bengîn rêza 24. de yo, Şarîbane yê 25. de.
Seba serran (tarîxan) hûmarnameyê rêzkî wina nusîyenî:
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
|---|---|---|
| serra 1925. | serra 1925ine | 1925. yıl |
| serra 1938. | serra 1938ine | 1938. yıl |
| serra 1983. | serra 1983yine | 1983. yıl |
| serra hezar û new sey û vîst û pancine | serra hezar û new sey û vîst û pancîne | bin dokuz yüz yirmi beşinci yıl |
| serra hezar û new sey û hîris û heştine | serra hezar û new sey û hîris û heştîne | bin dokuz yüz otuz sekizinci yıl |
| serra hezar û new sey û heştay û hîrêyine | serra hezar û new sey û heştay û hêriyîne | bin dokuz yüz seksen üçüncü yıl |
4.4. Nuştişê Partîsîpê Makî û Zafhûmarî
“Partîsîp”anê ke tîya de behsê înan beno ra franskî de “participe passé” yan zî “adjectif verbal”, tirkî de “sıfat-fiil, ortaç” vajîyeno.
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
|---|---|---|
| A wendîye ya./A wenda ya./A wendê ya. | A wenda a./A wenda wa. | O tahsillidir. |
| Ê wende yê. | Ê wendeyî yê./Ê wende yî./ Ê wend ê. | Onlar tahsillidirler. |
Seke aseno, kopula ra ver partîsîpo zafhûmar zî bi formê yewhûmarî nusîyeno; zafmûmarîya ey kopula ra û karî ra fehm bena. Yanî cumleya peyêne de “yê” seba zafhûmarî yo, coka merdim fehm keno ke partîsîp (yanî “wende”) bi formê yewhûmarî yo la zafhûmarîye îfade keno.
4.5. Nuştişê Çekuya “Her” û “Heme”yî
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
|---|---|---|
| her | hir, hur, wir, wur | her |
| her yew | her go, her gû, her gi, her g’, hir g’, wir yew, wir go, wir gû | her bir, her biri |
| her di | hur di, hur dî, wir di, wir dî, wir d’, wur di, wur dî | her iki |
| her dîyan, her dîyine | hur dêna, hur dimêna, hur demêna, hur dimîn, hur dimîna, hur dimîne, hur demîne, hur dîn, hur dêmîna, wir dînî, wirnan, wirna, wur dînî, wurna | her ikisi |
| her hîrê, heme hîrê, hîrê heme | hîrême | her üç |
| her hîrine, heme hîrine, hîrê hemîne | hîrêmîna, hîremêna, hîremîna, hîremîne | her üçü |
| her çar heme çar, çar heme | hur çar, wir çar, wur çar çareme, çihar heme | her dört |
| her çarine, heme çarine, çar hemîne | çaremîna, çarêmêna, çaremêne, çoremêna, çoremîne | her dördü |
| her panc, heme panc, panc heme | her beş | |
| her pancine, heme pancine, panc hemîne | her beşi | |
| her kes | wir kes | herkes |
| her roje | her roj, wir ro | her gün |